Azərbaycanda məlumatların lokallaşdırılması və hostinq: məlumatlar harada saxlanmalıdır

Azərbaycanda proqram təminatını yerləşdirərkən mühəndislik rəhbərləri tətbiqlərin verilənlər bazalarının, fayl saxlancının və server nüsxələrinin harada yerləşəcəyinə qərar verməlidirlər. Qərbi Avropadakı ictimai bulud regionları ilə Bakıdakı yerli data mərkəzləri arasında seçim hüquqi məhdudiyyətləri, şəbəkə gecikməsini və biznesin fasiləsizliyi risklərini əhatə edir. Sistem müştəri məlumatlarını topladıqdan sonra yanlış seçimi geri qaytarmaq baha başa gəlir.
Azərbaycanda qanun məlumatlar üçün nə tələb edir
Komandalar çox vaxt elə düşünürlər ki, Azərbaycan qanunvericiliyi bütün məlumatların ölkə daxilində qalmasını tələb edir. Cavab məlumatların növündən və fəaliyyət sektorunuzdan asılıdır.
«Fərdi məlumatlar haqqında» Qanun heç bir şəxsi eyniləşdirməyən məlumatlara, məsələn, açıq marketinq materiallarına şamil edilmir. Daxili sənədlərdə yenə də fərdi məlumatlar ola bilər, ona görə də onları köçürməzdən əvvəl təsnifləşdirin.
Fərdi məlumatlar xüsusi qanunvericilik standartlarına tabedir. Azərbaycan Respublikasının «Fərdi məlumatlar haqqında» 998-IIIQ nömrəli Qanunu, Maddə 14 əsasında məlumatların transsərhəd ötürülməsinə müəyyən edilmiş şərtlər daxilində icazə verilir. Transsərhəd ötürülmə milli təhlükəsizliyə təhlükə yaratdıqda və ya təyinat ölkəsində fərdi məlumatların hüquqi mühafizəsi lazımi səviyyədə təmin edilmədikdə qadağandır. Maddə 14.3-ə əsasən, subyektin razılığı olduqda ötürülməyə icazə verilir.
Bundan əlavə, 998-IIIQ nömrəli Qanun, Maddə 15 təşkilatlardan fərdi məlumatların informasiya sistemlərini dövlət reyestrində qeydiyyatdan keçirməyi tələb edir. Müraciətdə toplanan məlumatların kateqoriyaları, işlənilmə məqsədləri və tətbiq olunan texniki mühafizə tədbirləri sənədləşdirilməlidir. Müştəri məlumatları ilə işləyən təşkilatlar infrastruktur öhdəliklərini idarə etmək üçün lisenziyalı fərdi məlumatların idarə edilməsi operatoru ilə müqavilə əsasında da işləyə bilərlər.
Sahəvi qaydalar daha sərt şərtlər müəyyən edə bilər. Banklar, ödəniş təchizatçıları, dövlət qurumları və kritik informasiya infrastrukturu operatorları yerləşmə yeri seçməzdən əvvəl öz tənzimləyici orqanlarının tələblərini yoxlamalıdırlar.
Nəzarət mexanizmləri də genişlənib. Tətbiq edilən tədbirlərin miqyası da artır. İnzibati Xətalar Məcəlləsinə 2 sentyabr 2026-cı il tarixli dəyişikliklər kibertəhlükəsizlik tələblərinin pozulmasını inzibati xəta kimi müəyyən etdi. Yeni Maddə 371-2 məsuliyyət daşıyan şəxslər sırasında informasiya infrastrukturu subyektlərini, internet informasiya ehtiyatlarının mülkiyyətçilərini, internet provayderlərini və hostinq provayderlərini göstərir (Caspian Legal Center, 2026).
Üç hostinq arxitekturası modeli
Azərbaycanda istifadəçilərə xidmət göstərən şirkətlər adətən üç infrastruktur variantını nəzərdən keçirirlər. Hər bir model qanunvericiliyə uyğunluq, əməliyyat nəzarəti və mühəndislik yükü arasında tarazlıq yaradır.
1. Qlobal ictimai bulud regionları
Frankfurt, Dublin və ya Amsterdam kimi qlobal bulud regionlarında yerləşdirmə idarə olunan verilənlər bazalarına, konteyner orkestrasiyasına və avtomatlaşdırılmış yerləşdirmə konveyerlərinə çıxış imkanı verir. Tərtibat komandaları resursları tələbata uyğun ayıra və mühitləri kod vasitəsilə konfiqurasiya edə bilirlər.
Məhdudiyyət transsərhəd uyğunluq və məlumatların fiziki suverenliyi ilə bağlıdır. Sisteminizdə fərdi məlumatlar saxlanılırsa, xaricdəki verilənlər bazası Maddə 14-ün şərtləri ilə tənzimlənən transsərhəd ötürülmə deməkdir. Sahəvi qaydalar isə bunu tamamilə qadağan edə bilər.
2. Yerli fiziki (bare-metal) və özəl serverlər
Bakıdakı data mərkəzində hostinq müştəri qeydlərini, verilənlər bazalarını və ehtiyat nüsxələri fiziki olaraq ölkə daxilində saxlayır.
Variantlardan biri ölkə daxilində öz serverləri olan provayderdir. Webiland yalnız Azərbaycan hüquqi şəxsləri üçün Bakıda öz serverlərini işlədir.
Tam yerli hostinqin çətinliyi infrastrukturun idarə edilməsidir. Fiziki (bare-metal) serverlərin işlədilməsi əməliyyat sisteminə texniki xidmət, təhlükəsizlik yeniləmələri, avadanlıqların monitorinqi və gücün miqyaslandırılması üçün dəqiq planlaşdırma tələb edir.
3. Hibrid yerləşdirmə arxitekturası
Hibrid model tətbiq səviyyələrini məlumatların təsnifatına və əməliyyat tələblərinə əsasən bölür. Əsas tranzaksiya verilənlər bazası və həssas fərdi qeydlər Bakıdakı yerli serverlərdə saxlanılır. Eyni zamanda, vəziyyət saxlamayan (stateless) tətbiq konteynerləri, məzmun çatdırılması keşləməsi və açıq frontend hissələri paylanmış bulud şəbəkələrində işləyir.
Bu model həssas məlumatları yerli yurisdiksiya altında saxlayır və eyni zamanda son istifadəçilərə statik resursların sürətli çatdırılmasını təmin edir. Komandalar məhsulu ilkin proqram təminatı arxitekturasından istismar mühitinə keçirərkən çox vaxt bu modeli nəzərdən keçirirlər.
Bakıda şəbəkə gecikməsi və istifadəçilərin saxlanması
Fiziki məsafə şəbəkədə hər bir sorğu-cavab dövrəsinə əlavə gecikmə gətirir. Qərar verməzdən əvvəl onu istifadəçilərinizin şəbəkələrindən namizəd yerləşmə nöqtələrinin hər birinə qədər ölçün.
Gecikmə ən çox tranzaksiya tətbiqlərində özünü göstərir. Verilənlər bazasına ardıcıl bir neçə sorğu və ya API müraciəti göndərən səhifə hər dəfə bu gediş-gəliş vaxtını itirir. Korporativ bank tətbiqlərindəki kimi mürəkkəb iş axınları belə müraciətləri çox sayda yerinə yetirir.
Yüklənmə gecikmələri istifadəçi fəallığına birbaşa zərər vurur. Veb-tətbiqlər standart məhsuldarlıq hədlərinə cavab verdikdə, istifadəçilərin məzmun görünməzdən əvvəl səhifəni tərk etmə ehtimalı 24% azalır (Chromium Blog, 2020). Verilənlər bazası səviyyəsinin yerli hostinqi beynəlxalq marşrutlaşdırma keçidlərini aradan qaldırır və ölkədaxili istifadəçilər üçün interaktiv iş axınlarının çevikliyini qoruyur.
Ehtiyat nüsxələrin yerləşməsi və biznesin fasiləsizliyi
Ehtiyat nüsxə məlumatların surəti olduğu üçün eyni qaydalar ona da şamil edilir. Verilənlər bazası Bakıda yerləşsə belə, avtomatlaşdırılmış ehtiyat nüsxələrin xaricdəki saxlanca göndərilməsi yenə də transsərhəd ötürülmə hesab olunur.
Dayanıqlı korporativ ehtiyat nüsxələmə siyasəti üç qaydanın tətbiqini tələb edir:
- İkinci nüsxələrin fiziki ayrılması
Ehtiyat nüsxələr əsas (production) verilənlər bazaları ilə eyni fiziki serverdə və ya virtuallaşdırma hostunda saxlanmamalıdır. İkinci dərəcəli ani nüsxələr (snapshot) müstəqil və coğrafi olaraq ayrılmış yerli saxlanc mərkəzinə təkrarlanmalıdır.
- Şifrələmə
Ehtiyat nüsxələri və ötürülən məlumatları şifrələyin, şifrələmə açarlarını isə qoruduqları ehtiyat nüsxələrdən ayrı saxlayın.
- Avtomatlaşdırılmış bərpa məşqləri
Komanda verilənlər bazasının uğurlu bərpa məşqini tamamlamayana qədər ehtiyat nüsxələmə cədvəli yoxlanılmış sayılmır. Bərpa prosesini müəyyən edilmiş qrafik üzrə sınaqdan keçirin və nə qədər vaxt apardığını qeydə alın.
Daşına bilən infrastruktur və çıxış planları
Tamamilə provayderə məxsus qapalı bulud funksiyalarına güvənmək təşkilatı tək bir hostinq mühitindən asılı vəziyyətə sala bilər. Qaydalar dəyişərsə, mühitə sıx bağlı olan tətbiqi köçürmək həm ləng, həm də baha başa gəlir.
DevOps və infrastruktur konveyerlərinizi layihələndirərkən proqram təminatını hostinq provayderindən müstəqil edin:
- Xidmətləri konteynerlərdə paketləyin: Tətbiq yüklərini standart Docker konteynerlərində paketləyin ki, onlar həm yerli fiziki (bare-metal) serverlərdə, həm də beynəlxalq bulud nüsxələrində eyni cür işləsin.
- İnfrastrukturu kod kimi idarə edin: Şəbəkə marşrutlaşdırmasını, əks proksiləri və serverlərin ayrılmasını kod repozitoriyasında saxlanılan deklarativ skriptlər vasitəsilə təyin edin.
- Verilənlər bazası mühərriklərini standartlaşdırın: Provayderdən asılı olan verilənlər bazası variantları əvəzinə PostgreSQL və ya MySQL kimi standart açıq mənbəli relyasiyalı verilənlər bazalarından istifadə edin.
- Obyekt saxlancını müstəqil edin: Obyekt saxlancına standart S3-uyğun API-lər vasitəsilə müraciət edin. Bu, sadəcə qoşulma nöqtəsi (endpoint) məlumatlarını dəyişməklə yerli saxlanc klasterləri ilə xarici obyekt saxlancı arasında keçid etməyə imkan verir.
Daşına bilən arxitekturanın qorunması təşkilatınızın biznes tələbləri zəruri etdikdə verilənlər bazalarını və ya iş yüklərini Bakı ilə beynəlxalq regionlar arasında rahatlıqla köçürə bilməsini təmin edir.
Hər bir məlumat növü harada saxlanmalıdır
Şirkətinizin məlumat aktivlərini audit etmək və uyğun hostinq mühitlərini təyin etmək üçün bu siyahıdan istifadə edin:
- Müştərilərin fərdi məlumatları. İcazə verilən yer: Yerli serverlər və ya Maddə 14 əsasında xaricdə. Əsas hüquqi baza: «Fərdi məlumatlar haqqında» 998-IIIQ nömrəli Qanun, Maddə 14 və 15. Buraxılışdan əvvəl nəyi yoxlamalı: Ötürülmə şərtlərini və ya subyektin razılığını yoxlayın; informasiya sistemini qeydiyyatdan keçirin.
- Bank və ödəniş qeydləri. İcazə verilən yer: Tənzimləyici orqanın tələb etdiyi kimi. Əsas hüquqi baza: Sahəvi tənzimləmə. Buraxılışdan əvvəl nəyi yoxlamalı: Hər hansı yerləşmə yeri seçməzdən əvvəl tənzimləyici orqanınızın tələblərini yoxlayın.
- İşçi qeydləri. İcazə verilən yer: Yerli serverlər və ya Maddə 14 əsasında xaricdə. Əsas hüquqi baza: 998-IIIQ nömrəli Qanun, Maddə 14, 15.3.2. Buraxılışdan əvvəl nəyi yoxlamalı: Daxili kadr (HR) sistemləri qeydiyyatdan azad edilə bilər (Maddə 15.3.2); xaricə ötürülmə yenə də Maddə 14 ilə tənzimlənir.
- Daxili sənədlər. İcazə verilən yer: Məzmundan asılıdır. Əsas hüquqi baza: Tərkibində fərdi məlumatlar varsa, 998-IIIQ nömrəli Qanun. Buraxılışdan əvvəl nəyi yoxlamalı: Əvvəlcə fərdi məlumatların olub-olmadığını yoxlayın; çoxfaktorlu autentifikasiya tələb edin.
- Açıq veb-məzmun və marketinq mediası. İcazə verilən yer: Kənar (edge) məzmun çatdırılması şəbəkələri və ya qlobal buludlar. Əsas hüquqi baza: Açıq məlumat (məhdudiyyətsiz). Buraxılışdan əvvəl nəyi yoxlamalı: Avtomatlaşdırılmış keşləmə başlıqlarını, təsvirlərin sıxılmasını və SSL/TLS sonlandırılmasını tətbiq edin.
- Verilənlər bazasının ehtiyat nüsxələri. İcazə verilən yer: Cari işlək məlumatlarla eyni qaydalar. Əsas hüquqi baza: 998-IIIQ nömrəli Qanun, Maddə 14. Buraxılışdan əvvəl nəyi yoxlamalı: Bərpa prosesini sınaqdan keçirin; şifrələmə açarlarını ehtiyat nüsxələrdən ayrı saxlayın.
- Məlumatları təsnifləşdirinDaxili sənədlərdə də fərdi məlumatlar ola bilər
- Şəxsi eyniləşdirməyə imkan verir?XeyrAçıq məzmun: kənar (edge) şəbəkələr və ya qlobal buludlar
- Sahəvi qaydalarBanklar, ödəniş təchizatçıları, dövlət qurumları və kritik infrastruktur operatorları əvvəlcə öz tənzimləyicisinin tələblərini yoxlayırLokal serverlər və ya 14-cü maddə üzrə xaricdəSubyektin razılığı ilə ötürülə bilər (maddə 14.3); milli təhlükəsizliyə təhdid olduqda və ya qarşı tərəfdə hüquqi mühafizə yetərsiz olduqda qadağandır
- İnformasiya sistemini qeydiyyatdan keçirin (maddə 15)Daxili HR sistemləri dövlət qeydiyyatından azad edilə bilər (maddə 15.3.2)
- Ehtiyat nüsxələrə də eyni qaydalar şamil edilirBakıdakı bazanın ehtiyat nüsxəsinin xaricə göndərilməsi də transsərhəd ötürülmədir
Hostinq miqrasiyasının qurulması
Hostinq mühitlərinin qiymətləndirilməsi hüquqi öhdəlikləri, şəbəkə məhsuldarlığı hədəflərini və proqram təminatı dizaynını birləşdirən arxitektura qərarıdır. Köhnəlmiş sistemləri modernləşdirən komandalar server provayderlərini seçməzdən əvvəl öz məlumat inventarlarını təsnifləşdirməlidirlər.
Hansı məlumat kateqoriyalarının Bakıda yerli saxlanma tələb etdiyini nəzərdən keçirin, əsas istifadəçi bazanız üçün yol verilən gecikmə hədlərini hesablayın və provayderdən asılılığı aradan qaldıran yerləşdirmə konveyerləri qurun. Bu tələblərin tədqiqat mərhələsində sənədləşdirilməsi hostinq qərarının əsaslandırılmış və geri qaytarıla bilən olmasını təmin edir.
Buna bənzər layihədə kömək lazımdır?
Vəziyyətinizi komandamızla müzakirə edin. Satış nitqi yox — sadəcə söhbət.
Komanda ilə danışın →Xidmət: DevOps və İnfrastruktur →